مسجد
جامع کبیرمسجد
امیر چقماقآتشکدهمیدان
خانخانه
ملک التجارخانه
رسولیانمدرسه
ضیائیه(زندان اسکندر)خانه
لاریهاصنایع
دستی سوغاتی
سلامی به وسعت و گرمای نیمه سوزان ایساتیس که دامن مردانی بزرگ همچون فرخی یزدی و
دکتر اسلامی ندوشن و پادشاهانی چون یزدگرد و ایمانی همچون کوه به عظمت عقاب کوه،
جایی که آن را دیر زمانی است دارالعباده خواندند. با گویش زیبای یزدی با تمام کاهگل
ها و آثار تاریخی اش که خود گویای سابقه طولانی و درخشان این خطه گرم با مردمانی
خون گرم با تقربی زیبا به باری تعالی و آموختیم بایستیم ، با دستانی خالی در برابر
شنهای کویر و به دانه دانه های آن عاشق بمانیم. بر آن شدیم تا شما را با آثار
تاریخی یزد هرچند مختصر آشنا نماییم.
مسجد
جامع کبیر
مسجد
امیر چقماق
آتشکده
میدان
خان
خانه
ملک التجار
خانه
رسولیان
مدرسه
ضیائیه(زندان اسکندر)
خانه
لاریها
صنایع
دستی
سوغاتی
جهت مشاهده اطلاعات بر روی گزینه ها کلیک نمایید :
باغ دولت آباد یکی از باغ های معروف ایرانی است که در زمان محمد تقی خان و مشهور به
"خان بزرگ" سر سلسله خاندان خوانین یزد
مرد مقتدر عهد خویش (دوره زندیه) طراحی و ساخته شده است بخش عمده آن از جمله عمارت
هشتی و بادگیر باغ را که تخریب شده بود سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران مرمت
کرد. خان مذکور ابتدا قناتی به نام دولت آباد ایجاد کرد که ده فرسنگ دنباله آن بود
سپس از آب قنات باغ دولت آباد را به وجود آورد و جریان آب در باغ ، اساس استخوان
بندی طراحی آن را تشکیل می دهد. باغ مذکور مجموعه ای از ساختمانهای متفاوت است که
محل اقامت حاکم وقت و دستگاه حکومتی وی بوده است. باغ دولت آباد پس از محمد تقی خان
به ویرانی رفت و اگر چه دوباره مورد مرمت قرار گرفت هیچ گاه به روزگاران آبادانی و
دلگشایی عهد خان بازنگشت.
عناصر متشکله مجموعه چنین است: عمارت سردر جنوبی ، شتر خان و اصطبل ها، عمارت
حرمسرا ، عمارت هشتی و بادگیر ، آشپزخانه ، اتاقهای خدمه ، عمارت بهشت آیین یا شاه
نشین، عمارت تالار آیینه ،عمارت تهران، عمارت سردر اصلی و آب انبار دودهانه.
جالب ترین بنای مجموعه را عمارت هشتی و بادگیر تشکیل می دهد که تلفیق جریان هوا و
آب به زیباترین شکل صورت گرفته است. کاربندی بسیار ظریف سقف هشتی اثر استاد علی
اکبرخرمی (معروف به استاد حاجی علی اکبر آخوند) معمار میراث فرهنگی است که سیم گل و
دم گیری گچی به طرزی بسیار استادانه اجرا شده است. در اروسی مشبک با شیشه های رنگی
نیز به زیبایی بنا افزوده است. مهمترین امتیاز طراحی عمارت ، سعی معمار در انتخاب
زوایای هوشمندانه برای ارائه بهترین دید و منظر به داخل بنا است. 
بادگیر باغ دولت آباد با سی و سه متر بلندی از سطح زمین شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ و توانمندی فکر و معماران یزدی است و گفته شده بادگیر آن بلندتر از وضع کنونی بوده و سالها قبل از ترس ریختن ، قسمتی از آن را خراب کرده اند. باغ ردیف کاری درختان مختلف برخوردار است که عمده ترین آنها را سرو و کاج و گل سرخ تشکیل می دهد. گونه های مختلف درختان میوه نیز به ویژه انگور و انار دیگر فضاهای باغ را در بر می گیرد. باغ دولت آباد به لحاظ هنر بستان پیرایی ؛ فن توزیع آب و غنای طراحی و معماری از مجموعه های دیدنی کشور محسوب می شود و به همین دلیل در فهرست آثار تاریخی به ثبت رسیده است.
موقعیت : خیابان شهید رجائی
درخشان ترین بنای شهر یزد مسجد جامع آن است که به لحاظ معماری از نمونه های شاخص
مساجد این شهر است. بنای قدیمی و
بسیار فاخر آن که مجموعه ای است از درخشندگی کاشی ها ، بلندی منارها، زیبایی گچ
کاری ، گشادی صحن ، خوابیدگی گنبد و بالاخره شبستان زمستانی وسیع آن که هر یک عنصر
و عاملی از بزرگی ، زیبایی و هنرمندی این یادگار ارجمند و هزارساله یزد است. در
ساختمان گنبد از روش خشخاشی استفاده شده که یکی از مهمترین فنون مهندسی در ساخت و
ساز سنتی است.
قوس های جناغی خوش اندام آن که تناسب چهار و سه دارد، در عین زیبایی و ظرافت، باریک
بینی و ژرف نگری معمار ایرانی را در طراحی ، اجرا و استواری بنا نشان می دهد. تکیه
بلند و سر در آسمان این مسجد با اینکه ساختی بسیار کشیده دارد، بر شانه ای نازک
استوار ایستاده و فشار عمودی مناره های آسمانی را بر روی جرزهای باربر نغز و لطیف
کرده است. یکی از دو مناره سر در اصلی دارای دو مسیر حرکت مستقل می باشد به گونه ای
که اگر دو نفر همزمان از بالا و پایین در جهت مخالف حرکت نمایند یکدیگر را نخواهند
دید. در زیر ایوان اصلی صد و ده نوع اسماء مبارکه الهی به صورت هماهنگ و کاملا هنری
و با خط کوفی نقش بسته است. بنای مسجد زمانی که بنیاد آن توسط علاءالدوله گرشاسب
گذاشته شد در میان شهر یعنی داخل حصار قدیم قرار داشت ، به تدریج در وضع آن تغییرات
و تصرفاتی حادث شد . بانی مسجد قدیم گرشاسب بن علی بن فرامرز بن علاء الدوله از
دودمان آل بویه است ، این شخص در سال 504 به حکومت یزد رسید و در سال 527 در یزد
وفات یافت.
مساحت مسجد جامع یزد را علی جندقی 9800 و ماکسیم سیرو 7000 متر مربع نوشته است. طبق
روایتی مسجد جامع بر جای
آتشگاه ساسانی ساخته شده است ساختمان اصلی مسجد مربوط به قرن ششم و در زمان حکومت
آل کاکویه است و مسجد جامع کنونی مربوط به دوران حکومت آل مظفر در قرن هشتم و نهم
است. در زمان حکومت امیرچقماق (قرن نهم) صحن مسجد با سنگ مرمر مفروش و دو ستون
مرمری در دو طرف صفه مسجد نصب شد.
موقعیت : خیابان امام خمینی
مسجد امیر چقماق که در تاریخ های یزد به نام مسجد جامع نو نیز خوانده شده و در دوره
صفوی بنا بر عبارتی که در جماعتخانه آن نفر
شده به چقماقیه معروف بوده به همت امیر جلال الدین چقماق شامی حاکم یزد و زن او ستی
(بی بی) فاطمه خاتون احداث شده است. امیر جلال الدین چقماق شامی از امراء و سرداران
تیموری و مقرب درگاه شاهرخ بود و در عهد او به حکومت یزد منصوب شد و خدماتی چند در
آبادانی و توسعه شهر مذکور کرد که اهم همه آنها بنیاد نهادن همین مسجد است. این
مسجد که در سال 841 به پایان رسید بدون تردید از حیث زیبایی، وسعت ، اهمیت و اعتبار
بعد از مسجد جامع شهر قرار دارد و بر ضلع جنوبی میدانی قرار دارد که به میدان امیر
چقماق معروف است.
در توصیف این بنا باید گفت که دارای دو ورودی شرقی(کوچه مسجد) و شمالی (میدان) است
و در کریاس مسجد که در آن به میدان امیرچقماق باز می شود، سنگی نصب گردیده که برآن
متن وقفنامه ای به خط نسخ نقل شده است. دو طرف راهروی شمالی که از کریاس به صحن
مسجد وارد می شود، شبکه های ظریف از کاشی های معرق در پنجره ها نصب شده اند. دور
خارجی گنبد و بر کمربند آن عبارت «السلطان ضل الله» به کوفی بنایی تکرار شده است،
در دو طرف بالهای صفه (ایوان) دو گل مربع کتیبه دار به خط کوفی قرار دارد که در
راست چهار بار «ولی الله التوفیق» و در دست چپ چهار بار عبارتی عربی کتیبه شده است
که خواندن آن تا به حال میسر نشده است. محراب ایوان اصلی از کاشی معرق و با طاق
نمای مقرنس کاری است و در وسطش سنگ مرمر بسیار خوش تراشی به اندازه 15/1 در 38/2
متر نصب شده است. در وسط مقرنس کاری آن یک گل مربع از کاشی معرق است که چهار بار
(الله محمد علی) به خط کوفی نقش شده و در قسمت بالای ستونهای دو طرف سنگ (سبحان حی
الذی لایموت) کتیبه شده است. سردر شرقی مسجد دارای کتیبه ای از کاشی معرق به خط ثلث
محمد الحکیم است. گنبد مسجد که خمیده و ترکدار است با کاشی سبز رنگ کاشی کاری شده
است و پیرامون کتیبه ای به خط کوفی قرار دارد.
موقعیت: خیابان امام خمینی
یزد شهری است که پس از زوال دولت ساسانی مأمن و مسکن عده ای از زرتشتیان ایران قرار
گرفته و تا عصر حاضر هم پناهگاهها و یکی از موطنهای آنها بوده است و به همین خاطر
نیز اماکن و بناهای متعددی در نقاط مختلف استان وجود دارد که محل زیارت و مورد
احترام زرتشتیان است. از معروفترین بناهای زرتشتیان، آتشکده یزد است که تاریخ ساخت
آن سال 1313 هـ .ش می باشد.
آتشکده های زرتشتیان بنا بر مقام و اهمیت بر سه دسته است: آتش دادگاه ، آتش آدران ،
آتش ورهرام(بهرام)
به علت اهمیت بیشتر آتش ورهرام که در آتشکده نگهداری می شود به توصیف آن می
پردازیم، آتش ورهرام با اعتبار ترین و فروزان ترین آتش نزد زرتشتیان است. این آتش
از 15 آتش گوناگون به همراه برق آسمانی تشکیل شده است که مجموعاً 16 آتش می شود که
عبارتند از: رنگرز، پادشاه، کوزه گر، آجر پز، درویش، زرگر، ضراب خانه، آهنگر، اسلحه
ساز، نانوا، تقطیر، فرمانده ارتش، چوپان پیشوای دینی، مرده سوز و برق آسمان.
اکنون در ایران دو آتش بهرام وجود دارد یکی در یزد و دیگری در کرمان. آنچه در مورد
این آتش از روایات سینه به سینه باقی مانده چنین است که گویند این آتش 1500 سال پیش
از آتشکده ناهید پارس به هفتادر (نزدیک عقدا) و پس از آن به ترکاباد (نزدیک
اردکان) آورده شد، تا آنکه به غاری در کوههای عقدا موسوم به اسکفت یزدان نقل شد و
عاقبت به شهر یزد آورده شد و در مکان کنونی، آتشکده بهرام بر پا شد. گفتنی است این
آتش از زمان افروخته شدن تا کنون خاموش نشده است.
ساختمان اصلی آتشکده 2 متر بالاتر از سطح زمین و در وسط حیاطی بزرگ مملو از درختان
سرو و کاج ، ساخته شده است. در محور ورودی بنا در ضلع جنوبی حوض گرد بزرگی قرار
دارد که نگاره فروهر و سر ستون های سنگی عمارت در آن منعکس می شود. اتاق نگهداری
آتش مقدس، در وسط ساختمان (دور از تابش خورشید) قرار دارد و اطراف آن اتاق هایی است
برای نماز و نیایش. معماری آتشکده تا حدودی از معماری آتشکده های پارسیان هند تاثیر
گرفته است.
موقعیت: خیابان کاشانی
تاریخ ساخت این بنا سال 1312 هـ .ق است که متعلق به یکی از تجار یزد به نام کلاهدوز
بوده است و در ضلع شمالی میدان امیر چقماق قرار دارد.
این خانه شامل سه قسمت زیرزمین ، پایاب و طبقه همکف می باشد. از ویژگی این خانه
عبور انشعاب دو رشته قنات از داخل آن است، یکی از قنات ها در عمق ده متری از کف
پایاب یا پاکنه می گذرد. در پشت بام این خانه چاه خانه ای قرار دارد که بوسیله چرخ
چاه و دلو از آن آب می کشیدند و آب انبار خانه را که در طبقه همکف قرار داشت پر می
کردند. این خانه در اردیبهشت سال 1379 هـ .ش همزمان با برگزاری نخستین همایش بین
المللی قنات ، به موزه آب تبدیل شد. در این موزه لوازم مختلف حفر قنات ، ابزار و
ادوات اندازه گیری حجم آب ، وسایل تأمین روشنایی در قنات ، اسناد و مدارک خرید و
فروش آب، وقف نامه های قدیمی، کتابچه میراب ها، اسناد توزیع آب و ظروف نگهداری و
حمل آب به چشم می خورد.
موقعیت: خیابان امام خمینی، روبروی مسجد امیرچقماق
خانه صراف زاده (موزه
آیینه و روشنایی)
این خانه در باغی مصفا با وسعت 8174 متر مربع قرار دارد که خانه آن اکنون در اختیار
سازمان میراث فرهنگی است و موزه آیینه و روشنایی می باشد. زیر بنای موزه 837 متر
مربع است. این موزه تنها موزه تخصصی در رابطه با موضوع نور در ایران است و شامل
انواع پیه سوز، شمع سوز ، نفت سوز و اشیای برقی است.
موقعیت : خیابان کاشانی
این بنا که حدود 150 سال پیش (دوره قاجار) ساخته شده دارای دو ورودی، شش بادگیر و
مخزن بزرگی به حجم 2000 متر مکعب است.
این آب انبار 55 پله دارد که بین پله های 25و26 آن، از بالا یک هشتی با سنگ فرش
آجری قرار دارد و طاق آب انبار پس از هشتی شروع می شود. آب انبار گنبدی تخم مرغی
شکل دارد و ارتفاع بادگیرهای آن 10 متر است. آب انبار از بناهای مهمی است که از
قرنها پیش در یزد ساخته شده است.
موقعیت: محله فهادان
میدانی وسیع با طراحی عالی که از مکانهای دارای سبک و زیبایی شهر یزد است و دراوایل
قرن سیزدهم هـ .ق توسط محمد تقی خان حاکم یزد تاسیس شد. در چهار طرف میدان مغازه
قرار دارد پیش روی مغازه ها سایبان راهرو مانندی ساخته شده و سر در مغازه ها هلالی
است.
قیصریه، مسجد ریگ، مدرسه شفیعیه، مسجد ملااسماعیل، حمام خان و خانه ملک التجار از
آثار باستانی اطراف یا نزدیک به این میدان است.
موقعیت: خیابان قیام
این خانه حدود 200 سال پیش در بازار پنج علی (جنب بازار خان) توسط حاجی علی اکبر
شیرازی ساخته شد که چهار نسل او پیاپی در این خانه زندگی کردند. این خانه باستانی
در حال حاضر به عنوان اولین هتل خشت و گلی دنیا مورد استفاده قرار می گیرد. نقاشی
های زیبای این خانه اثر هنرمند نقاش شیرازی است که با نقاشیهای عمارت نارنجستان
شیراز همخوانی دارد. محل سکونت ملک التجار دارای چهار بخش زمستانه، تابستانه ، بهار
خواب و شاه نشین است که تمامی قسمتهای خانه به وسیله راهروهای زیرزمینی به یکدیگر
ارتباط دارد.
موقعیت : خیابان قیام
این بنا به همت حاج میرزا کاظم رسولیان و به دست استاد محمد حسن محمد رحیم در سال
1283 هـ .ش در محله سهل بن علی ساخته شد. خانه دارای دو بخش اندرونی و بیرونی است.
بیرونی شامل اتاق ارسی، حوضخانه، تالار، زیرزمین و بادگیر است. اندرونی که قسمت
خصوصی خانه می باشد شامل اتاقهای سه دری، پنج دری، بادگیر، تالار ، کلاه فرنگی،
ارسی و حیاط مشجر است. حمام خان حد فاصل اندرونی و بیرونی است. این خانه در حال
حاضر دانشکده معماری است.
موقعیت: محله سهل بن علی
در سال 631 هـ .ق ساخته شد و بعدها ضیاءالدین حسین پدر"شرف الدین علی یزدی" در سال
705 هـ .ق آن را تکمیل کرد. گنبد بنا بلند و ساخته شده از خشت خام است . اندازه هر
یک از اضلاع چهار دیوار گنبد 8/8 متر است، گنبد از درون و برون دارای تزئینات و
آرایش گچ بری و نقاشی لاجوردی و طلایی است. شبستان مدرسه دارای مهراب است و در
اطراف صحن مدرسه رواق هایی ساخته شده و ضلع غربی آن دارای رواق بزرگتر و محراب ، گچ
بری شده است. معماری گنبد مدرسه ضیائیه نمونه ای از گنبد های دوره مغول در ایران
است.
موقعیت : محله فهادان
این بنا مربوط به اواسط دوره قاجار (حدود 150 سال پیش) است، تاریخ نقاشیهای یکی از
اتاقها سال 1281 هـ .ق است و اتاق آیینه خانه کوچک در سال 1298 هـ .ق ساخته شد. این
خانه بسیار زیبا که در محله فهادان یزد قرار دارد متعلق به طایفه ای از تجار (معروف
به عربهای بحرینی) بوده است. هم اکنون نیز بخشهایی از کل این مجموعه در اختیار
صاحبان اصلی آن است. این خانه مجموعه بزرگی از خانه های متصل به هم است. تزئینات
داخلی خانه بزرگ عبارت است از: سردرهای مقرنس بر بالای پنج دری و راهروها، درهاوگچ
بری رف ها و تزئینات داخلی خانه کوچک عبارت است از: اتاق آیینه کاری، نقاشی رنگی
دیوارها، درهای آلت سازی و گچ بری بدنه دیوارهای حیاط
موقعیت : محله فهادان
تاریخ ساخت آن دوره قاجاریه است و اتاق آیینه کاری این خانه حدود 60 سال پیش ساخته
شده است و در محله فهادان قرار دارد. مساحت خانه حدود 1700 متر مربع و زیر بنای آن
حدود 1200 متر مربع است. قسمت عمده ساختمان دارای زیر زمین است این خانه از دو قسمت
تشکیل شده است، اندرونی به عنوان مأوا و مسکن محارم که قسمت عمده بنا را تشکیل می
دهد. بیرونی به اسکان و پذیرایی اختصاصی داشت . حیاط در مرکز و قسمت های اعیانی
نشین به صورت چهارفصل در پیرامون حیاط بودند. در خانه اعیان معمولا برای تفنن فضایی
هنری ایجاد می کردند که تزئینات آن به صورت آیینه کاری یا گچ بری بود.
موقعیت: محله فهادان
مهمترین انواع صنایع استان یزد عبارتند از:
ترمه بافی
پارچه ترمه از لحاظ نقش و بافت و مواد اولیه متنوع است و از ابریشم و کرک نازک
تولید می شود. شال چارقدی ، شال بندی، شال راه راه، شال یزدی ، شال کشمیری و ... از
انواع ترمه های تولیدی یزد است.
زری بافی
زری بافی سابقه ای قدیمی دارد. نمونه هایی از آن از دوران ساسانیان باقی مانده است.
مراکز عمده تولید زری در زمانهای گذشته اصفهان ، ابیانه، یزد و کاشان بوده است.
ماده اولیه در زری بافی ابریشم طبیعی است.
مخمل بافی
مخمل از نفیس ترین پارچه هایی است که در یزد به طور دست بافت نیز تولید می شود. این
صنعت در استان یزد رواج دارد.
چادر شب
چادرشب بافی یا کاربافی، صنعتی است خانگی که در یزد ، اردکان و بخش زارچ معمول است.
مواد اولیه آن نخ پنبه ای، نخ ویسکوز، مواد رنگی و نشاسته است.
زیلوبافی
تولید زیلو از صنایع معمولی میبد است که تا مدتی پیش صدها خانوار از آن امرار معاش
می کردند. قدمت زیلو بافی در میبد به دوره پیش از اسلام می رسد. مواد زیلو نخ و
پنبه است. زیلوهایی که بارنگ آبی و سفید بافته می شود منحصراً در مساجد و امامزاده
ها استفاده می شود. مرغوب ترین زیلوها نفتال نام دارد که به رنگ سبز و نارنجی تولید
میشود.
سفره بافی
در اغلب مناطق روستایی یزد ، بافتن سفره رواج دارد که معمولاً مربع شکل و در اندازه
50در50 سانتی متر است. ماده اولیه این تولیدات نخ پنبه ای است.
شمد
شمد نوعی پارچه ابریشمی پنبه ای است که به عنوان روانداز استفاده می شود. در تهیه
شمد از ابریشم مصنوعی به عنوان پود و از نخ پنبه ای به عنوان تار استفاده می شود.
سفال و سرامیک
شاید یکی از قدیمی ترین صنایع دستی ایران سفالگری باشد. نخستین کوره های پخت گل خام
در ایران پیدا شده به 600 تا 700 سال پیش از میلاد مسیح مربوط است. در شهرستان میبد
از استان یزد سفالگری از سالهای دور رایج بوده و در حال حاضر هم رواج دارد و انواع
ظرف ها و اشیاء سفالین در این شهرستان تولید و صادر می شوند.
علاوه بر منسوجات و تولیدات پارچه ای، انواع شیرینی های خاص و مطبوع نیز که شهرت
زیادی دارند در کارگاههای شیرینی پزی توسط استادانی چیره دست که به آنها خلیفه می
گویند تهیه می شود.شیرینی های یزد در سراسر ایران و حتی در اقصی نقاط جهان طرفداران
فراوان دارد. هر مسافری که حداقل یک بار به این شهرستان سفر کرده باشد شیرینی یزد
را حتما با خود برده است.
شیرینی پزی در یزد سابقه ای طولانی دارد . شیرینی های خوشمزه یزد با موادی مرغوب
درجه یک تهیه می شود و خود یزدی ها از طرفداران پروپا قرص آن ها هستند. شیرینی های
یزد عبارتند از:
باقلوا، قطاب، پشمک، نان برنج، حاج بادام، زولبیا ، گوشه فیل و
انواع شیرینی های خشک که بسیار ظریف و شکیل و خوشمزه است.